Eliza Orzeszkowa – urodziła się 6 czerwca 1841 roku w Milkowszczyźnie, zmarła 18 maja 1910 roku w Grodnie. Pochodziła z bogatej rodziny ziemiańskiej, w dzieciństwie i młodości przebywała na pensji sakramentek w Warszawie, gdzie zaprzyjaźniła się z Marią Konopnicka. Działała tam na rzecz ludu. Brała udział w powstaniu styczniowym, w służbie pomocniczej, ukrywała w domu Romualda Traugutta. Po uzyskaniu unieważnienia małżeństwa osiadła w 1869 roku w Grodnie. Była współwłaścicielką księgarni i wypożyczalni w Wilnie. Kiedy firmę zamknięto Orzeszkowa została aresztowana w Grodnie. W 1894 roku poślubiła S. Nahorskiego, faktycznego towarzysza jej życia od 30 lat. Dwukrotnie była proponowana do Nagrody Nobla.
W pierwszym okresie twórczości Orzeszkowa pisała utwory tendencyjne. Jej światopogląd kształtował się wtedy pod wpływem filozofów europejskich (H.T. Buckle’a, H. Spensera). Swoje założenia teoretycznoliterackie zawarła w pismach krytycznych „Kilka uwag nad powieścią”. Debiutem Orzeszkowej było opowiadanie „Obrazek z lat głodowych” w 1866 roku. Do najbardziej znanych utworów pisarki należą: „ostatnia miłość”, „Pamiętnik Wacławy”, „Pan Graba”, „Marta”. W utworach tych była Orzeszkowa rzecznikiem emancypacji kobiet. W drugim, dojrzałym okresie twórczości powstały powieści „Meir Ezofowicz”, „Widma”, „Dziurdziowie”, „Nad Niemnem”, „Cham” oraz zbiór nowel „Z rożnych sfer”. W tym okresie pisarka skoncentrował się na tematyce narodowo-społecznej, żydowskiej, wiejskiej. W ostatniej fazie twórczości pisarka zwróciła się w stronę religii i analizy psychologicznej krytykując zwłaszcza postawy dekadenckie. Wtedy powstał utwór „Melancholicy” „Argonauci” oraz „Gloria victis”. W nowelach Orzeszkowej pojawia się tematyka miejska, wiejska, problem asymilacji Żydów, kwestia kobieca, problem miłosierdzia i poświęcenia, godności, ofiarności. Utwory cechuje wolne tempo narracji i umiejętne prowadzona analiza psychologiczna.
Dodano: Marzec 3, 2010
