Nieboska komedia - Zygmund Krasiński

Najpełniej przedstawiony został obóz arystokracji w części IV, podczas obrony w okopach Świętej Trójcy, w trakcie której ujawnia się cała jej zwyrodniała natura. Książęta, hrabiowie, baronowie jawią się tam bowiem, jako istoty dumne i wyniosłe, które dbają jedynie o własny interes, nie potrafiąc się zjednoczyć nawet wobec śmiertelnego zagrożenia (pojawiające się głosy sprzeciwu wobec wyboru hrabiego na dowódcę). Są to ludzie małego ducha, tchórzliwi w dodatku bez honoru, o czym świadczy złamanie przez nich przysięgi, że będą walczyć do końca. Kiedy tylko pojawia się widmo klęski i głodu, natychmiast chcą rozpocząć układy pokojowe z Pankracym, licząc na jego litość i łaskę. Hrabia jako jedyny spośród nich okazuje się człowiekiem prawym, dotrzymując słowa i obnażając podłość oraz hipokryzję własnej klasy. Wskazuje, że to ona jest odpowiedzialna za obecną sytuację, gdyż gnębiła poddanych, trwoniła majątki, postępowała niemoralnie, dbając jedynie o własne sprawy, zadłużając się u Żydów, spekulując, oddając się hulankom, hazardowi i podróżom zamiast służyć ojczyźnie, a także sprzeniewierzyła się tradycyjnym wartościom, zapominając o własnej czci i źle wychowując potomków. Wobec takich win, skazana jest na zagładę, jako zwyrodniałe zaprzeczenie dawnej świetności i czeka ją słuszna kara, także w wymiarze pozaziemskim. Obrazuje to sąd nad duszami dawnych władców zamku, dokonany przez ich ofiary, którego świadkami są Orcio z hrabią Henrykiem. Oni także muszą odejść, jako przedstawiciele umarłej klasy, nie mającej już dłużej racji bytu, czego hrabia jest w pełni świadomy. Podejmuje się on jednak jej obrony, nie z chęci ocalenia ludzi płytkich i skarlałych, lecz ogółu wartości, jakie w ciągu wielowiekowej tradycji wypracowała (kultura, cywilizacja, religia). Wobec zaistniałej sytuacji dziejowej okazuje się to jednak niemożliwe.