Nad Niemnem - Eliza Orzeszkowa

Film Nad Niemnem. Reżyser: Zbigniew Kuźmiński, scenariusz: Kazimierz Radowic, zdjęcia: Tomasz Tarasin, muzyka: Andrzej Kuryłowicz, scenografia: Zenon Różewicz, wykonawcy: Iwona Pawlak (Justyna Orzelska), Adam Marjański (Jan Bohatyrowicz), Marta Lipińska (Emilia Korczyńska), Janusz Zakrzeski (Benedykt Korczyński), Bożena Rogalska (Marta Korczyńska), Michał Pawlicki (Anzelm Bohatyrowicz). Film otrzymał w 1987 roku nagrodę Ministra Kultury i Sztuki I st. Dla Zbigniewa Kuźmińskiego, nagrodę przewodniczącego komitetu kinematografii dla Zbigniewa Kuźmińskiego, Kazimierza Radowicza, Tomasza Tarasina i Janusza Zakrzewskiego w 1987 roku oraz Złoty Talar na PFPF w Gdyni w 1987 roku.
Zamiarem twórczym reżysera Kazimierza Kuźmińskiego było zachowanie na ekranie ogółu wartości literackiego pierwowzoru – do tego stopnia, ze zachowano nie tylko strukturę narracyjną powieści, ale nawet brzmienie dialogów z ich nieco archaiczna składnią. Ze szczególnym pietyzmem twórcy podeszli do opisów przyrody, wprawdzie kręcenia zdjęć nad Niemnem nie było możliwe, znaleziono jednak ekwiwalent litewskiej przyrody na Suwalszczyźnie i w rozlewiskach Biebrzy, na terenie dzisiejszego Biebrzańskiego parku Narodowego. Zdjęcia Tomasza Tarasina, inspirowane malarstwem Józefa Chełmońskiego, są jednym z głównych atutów filmu. Innym walorem jest aktorstwo, zarówno debiutujących Iwony Pawlak i Adama Marjańskiego, jak i doświadczonej ekipy z Januszem Zakrzeskim w roli Benedykta Korczyńskiego, powtarzającego swoje „to…tego…tamto…”, i Martą Lipińską jako cierpiącą na „globus” panią Emilią. Jednak rzecz najważniejsza to wierność oryginałowi – zachowanie ogółu wątków zdecydowało o nieprzemijającym powodzeniu filmu, zwłaszcza wśród młodzieży szkolnej. Ponadto zarówno w filmie, jak to ma miejsce w powieści zachowano odpowiedni nastrój. Dlatego zarówno blisko trzygodzinny film, jak i niemal czterogodzinny serial TV, niosą klimat uspokojenia i pojednania. Film Kuźmińskiego nie jest pierwszą próbą przeniesienia na ekran arcydzieła Orzeszkowej. W 1939 roku powstał film Nad Niemnem Wandy Jakubowskiej i Karola Szołowskiego według scenariusza Jarosława Iwaszkiewicza. Premiera była wyznaczona na 5 września 1939 roku, ale wszystkie materiały – negatyw i kopie – spłonęły w wyniku bombardowania Warszawy.