Mitologia
-Mit i Dedalu i Ikarze – konflikt pomiędzy młodym a starszym pokazany w symboliczny sposób. Ikar postąpił wbrew pouczeniom ojca, który jest symbolem rozwagi starszego pokolenia. Zbuntował się przeciwko rozsądkowi, kierowany spontanicznością dał się porwać marzeniom, co skończyło się dla niego tragicznie. Utwór pokazuje, że nie zawsze nowe, świeże spojrzenie na rzeczywistość jest lepsze od zdania i doświadczenia starszych.
Romantyzm
-A. Mickiewicz, Oda do młodości – konflikt klasyków z romantykami, programowy manifest młodego pokolenia, który stał się wyrazem ścierania się idei oświeceniowych z romantycznymi. Autor skontrastował i zestawił ze sobą świat starych i młodych. Młodość w utworze porównana została dzięki swojemu rozmachowi, potędze i mocy z Bogiem, a jej siła kreatywna porównana z aktem stworzenia świata. Symbolizuje ją dynamizm, entuzjazm i chęć wspólnego działania. Młodzi kwestionowali jedynie rozumowe i racjonalne postrzeganie świata. Podmiot mówiący w wierszu to nieprzeciętna indywidualność, romantyczny przywódca, który wzywał młodzież do rewolucyjnej przemiany świata. Tej radosnej i pełnej wiary młodości poeta przeciwstawił świat starych, którzy „chyląc ku ziemi poradlone czoło, takie widzi świata koło, jakie tępymi zakreśla oczy”. Przedstawiciele tego pokolenia byli, według Mickiewicza, pozbawieni uczuć, wrażliwości, duszy i wewnętrznie wypaleni. Cechował ich marazm, bezruch i egoizm. Świat ten nie miał przed sobą perspektyw, ponieważ jego przedstawiciele byli zamroczeni i nie dostrzegali wokół siebie żadnych wartości. Każdy z nich zajęty był własnymi, przyziemnymi i błahymi sprawami. W utworze bardzo wyraźnie można dostrzec konflikt pokoleń. Poeta przeciwstawił egoizmowi „starych” i ich światu, co był „gnuśności zalany odmętem” altruizm młodości. Młodzi zjednoczeni ze sobą mieli szlachetne i wielkie cele. Mówili: „tam sięgaj, gdzie wzrok nie sięga, łam, czego rozum nie złamie”. Utwór, który stał się płomiennym manifestem oraz najbardziej znanym utworem, w którym widzimy wyraźną opozycję i konflikt pomiędzy dwoma pokoleniami ogłaszał przyszłe powszechne szczęście, wolność i ocalenie ludzkości: „Witaj jutrzenko swobody, zbawienia za tobą słońce!”. W Odzie do młodości na pozycji przegranej od razu postawieni zostali przedstawiciele starego, którzy zamroczeni i zapatrzeni w to, co mija, nie potrafili z nadzieją spojrzeć w przyszłość i uświadomić sobie, że to, co niesie ze sobą przyszłość może być początkiem czegoś wspaniałego i innowacyjnego. Nie znali oni ducha postępu i nie potrafili w niego uwierzyć.
-A. Mickiewicz Romantyczność – konflikt idealisty z racjonalistą. Bohaterką jest Karusia, która bezgranicznie wierzy uczuciom i własnemu sercu. Jest przekonana, że miłość trwa wiecznie, nie kończy się wraz ze śmiercią jednego z ukochanych, a dusza przechodzi na tę drugą osobę. Karusia rozmawia ze swoim zmarłym Jasieńkiem. Traktuje go jak żywą osobę, następuje wręcz fizyczny kontakt z ukochanym, widzi zjawę i czuje dotyk jego rąk. Bohaterka zachowuje się jak obłąkana – biega, mówi do powietrza, próbuje je objąć. Jest bardzo wrażliwa i czuła, bardzo cierpi. Wierzy, że dwa światy mogą się ze sobą łączyć, dlatego rozmawia z Jasieńkiem. Jest w pewnym transie i chce odejść ze świata, w którym jej źle, aby być znowu ze swoim ukochanym. W postępowaniu Karusi ukazana jest dewiza Romantyzmu, a mianowicie: „Miej serce i patrzaj w serce”. Słowa te zawierają idee i wartości, które charakterystyczne są dla epoki i według których należy oceniać bohatera romantycznego. Druga część utworu przybiera formę polemiki pomiędzy narratorem a Starcem. Oświeceniowej filozofii autor przeciwstawił romantyczną wizję świata. Starzec, przedstawiciel epoki rozumu próbował przekonać zebranych, że zachowanie Karusi jest wynikiem obłędu i szaleństwa. Przeciwwagą dla jego poglądów jest zachowanie Karusi oraz reakcje tłumu prostych ludzi. Końcowe słowa ballady to wyraz poglądów Mickiewicza, który odrzuca racjonalizm na rzecz uczucia, intuicji i wiary oraz wskazuje na nieograniczone możliwości pozazmysłowych metod poznania.
-J. Słowacki Kordian – poglądy młodych i starych ścierają się już w scenie w podziemiach katedry świętego Jana podczas dyskusji o zamachu na cara. Prezes twierdzi, że każde zabójstwo jest grzechem, powołuje się na fakt, że car został koronowany na króla Polski, a Polacy nigdy nie splamili się zbrodnią królobójstwa. Próbuje on również ostudzić zapał młodzieży. Podchorąży mówi, że Polska od lat jest ciemiężona i trzeba temu położyć kres. Prezes uważa, że każda zbrodnia rodzi zbrodnie, zło rodzi zło, nie ludzie powinni sądzić cara lecz sam Bóg – Prezes powołuje się na swój wiek – ma doświadczenie i dużo w życiu przeszedł. Podchorąży zarzuca Prezesowi, że to właśnie jego wiek powstrzymuje go przed czynem, wszystkie jego argumenty są argumentami starca „wiecznie śpiewasz to samo! Hymn starości piejesz…” – car musi zapłacić za swoje zbrodnie wobec Polski. Prezes przestrzega przed karą boską, jaka spadnie na Polaków, dzisiaj jeszcze nie czas na bunt, nie są przygotowani. Prezes odwołuje się do wartości chrześcijańskich. Podchorąży przedstawia piękną wizję przyszłości wolnej Polski, powołuje się na swój młody wiek, on jest człowiekiem czynu, jemu muszą wierzyć. W końcu Kordian, nie mogąc przekonać zebranych, decyduje się sam dokonać zamachu. Młodość i starość nie zdołały się porozumieć.
Pozytywizm
-A. Asnyk Do młodych – konflikt romantyka z pozytywistą. Utwór często porównywany z Odą do młodości A. Mickiewicza. Autor przestrzega przed tym, aby całkowicie odcinać się od przeszłości. Wiersz uznany został za bardzo ważny manifest pozytywistyczny. Skierowany jest do młodego pokolenia – pełnego energii, który chce działać w myśl nowych zasad zgodnych z duchem epoki i dzięki temu ulepszać rzeczywistość. Podmiot liryczny proponuje tym młodym i ambitnym ludziom, aby „szukali nowych, nie odkrytych dróg”, poszerzali swoją wiedzę, ponieważ to pozwala na dokładne i głębsze zrozumienie otaczającego ich świata. Rzeczą istotną w tych dążeniach i poszukiwaniach jest pamięć o dorobku przodków. Autor pisze: „nie depczcie przeszłości ołtarzy”, ponieważ życiową mądrość można zdobywać również dzięki wiedzy i doświadczeniu tych, którzy dużo już widzieli i doświadczyli. Asnyk podkreśla, że miarą ludzkiego życie jest nieuchronność przemijania: „i wasze gwiazdy ciemnościach pogasną znów” oraz ściśle z tym związane następowanie po sobie kolejnych pokoleń. Te elementy powinny wszystkich łączyć i zespalać. Wiadomo, że „każda epoka ma swe własne cele i zapomina o wczorajszych snach”, ale najważniejsze jest zachowanie porozumienia i nie doprowadzanie do konfliktów pokoleń, które nie zawsze są budujące i kreatywne.
-E. Orzeszkowa Nad Niemnem – konflikt rodzinny, ojca z synem. Popadli w niego Benedykt Korczyński i jego syn Witold. Benedykt ciężko pracował i bardzo starał się o to, aby utrzymać majątek. W czasach, kiedy władze zaborcze nakładały na szlachtę mnóstwo kar i opłat, było to zadanie bardzo trudne. Bohater musiał ciągle walczyć o ziemię. W swojej walce był osamotniony, ponieważ nie popierała go nawet rodzina. Nie rozumiała go również żona. Jego syn Witold był człowiekiem młodym i entuzjastycznie nastawionym do świata. Skończył studia, gdzie nauczył się wielu pożytecznych rzeczy i bardzo chciał te nowości wprowadzić w gospodarstwie ojca. Aby wszystko lepiej funkcjonowało, Witold zaproponował Benedyktowi wiele ulepszeń, zmian i innowacji, które ojcu się nie spodobały i o których nawet nie chciał słyszeć. W ten sposób powstał pomiędzy nimi konflikt. Syn reprezentował nowe pokolenie, pełne nowatorskich i ciekawych pomysłów. Ojciec był tradycjonalistą, bał się nowości i nie potrafił zaakceptować poglądów i pomysłów syna. Drażnił go jego entuzjazm, ponieważ przypominał mu on jego młodość, plany i marzenia, których nie zrealizował, ponieważ brutalna rzeczywistość szybko otworzyła mu oczy. Benedykt obawiał się, że taki sam los może spotkać jego syna i chciał go w ten sposób uchronić przed rozczarowaniem. Konflikt pomiędzy nimi zaostrzył się jeszcze bardziej, gdy Witold stanął po stronie Bohatyrowiczów i usilnie próbował namówić ojca, aby ten pogodził się z nimi i zgodził na ich dzierżawę części ziem. Z czasem Benedykt dojrzał do tego, aby posłuchać syna. Zrozumiał, że nie działał on przeciwko niemu, tylko chciał dobrze. Miłość, jaką się wzajemnie darzyli, pomogła i ojcu i synu przezwyciężyć nieporozumienia oraz doprowadzić do zgody, a to bardzo ważne w kontaktach rodzinnych.
-B. Prus Lalka – konflikt pomiędzy pokoleniem romantyków i pozytywistów.
Młoda Polska
-W. Reymont Chłopi – konflikt pomiędzy ojcem i synem, których dzielił ostry konflikt wartości i interesów oraz rywalizacja o ziemię i kobietę. Maciej był człowiekiem o silnym charakterze, pracowitym i zaradnym. Miał cechy przywódcze, a najważniejsza była dla niego ziemia. Sprawdzał się w roli gospodarza, wszyscy go szanowali i traktowali jak autorytet. U niego egoizm łączył się z silnym poczuciem solidarności z ludem, a wyrachowanie z odwagą i siłą charakteru. Całkiem inaczej wypadł jednak w roli ojca. Swoje dzieci – Antka i Józkę wyzyskiwał. Ciężko pracowali, a nie otrzymywali nic w zamian. Z Antkiem popadł w konflikt. Nie chciał mu przekazać swojego gospodarstwa, które prawem dziedziczenia należało mu się. Konkurował również z synem o względy Jagusi, chociaż wiedział, że syn był w niej zakochany. Doszło nawet do małżeństwa między nimi, co dodatkowo pogłębiło niechęć syna. Pomiędzy Maciejem i Antkiem, ojcem i synem, nie było zgody. Panował między nimi konflikt pokoleń – konflikt pomiędzy dojrzałością, a młodością, przyszłym, a dawnym oraz konflikt o ziemię. Antek żył z niekochaną kobietą Hanką i miał poczucie, że jest wyrobnikiem u ojca. Uważał, że ojciec powinien przekazać mu gospodarstwo. Zakochany był w Jagnie, więc gdy jego ojciec chciał ją poślubić zrodziła się między nimi nienawiść. Miłość i konflikt z ojcem doprowadziły go do chorobliwego stanu. Zapominał o obowiązkach ojca i męża. W pewnym momencie chciał „pójść, gdzie oczy poniosą”, jednak szybko z tego pomysłu zrezygnował. Antek i Maciej byli bardzo do siebie podobni. Cechowała ich porywczość, skłonność do bójek, upór, duma i hardość i być może dlatego nie potrafili się ze sobą porozumieć. Ich konflikt zakończył się bójką i wyrzuceniem Antka z domu. Główną przyczyną konfliktów w tej powieści był wspominany już głód ziemi. Maciej Boryna chciał procesować się z dworem o to, że przez nieodpowiednie zachowanie się karbowego zachorowała jego krowa. Między samymi chłopami również główną przyczyną konfliktów było pożądanie ziemi. Stara Dominikowa nie chciała pozwolić na ożenek swojego syna Szymka z Nastusią, ponieważ musiałaby pozbyć się części własnych gruntów. Nie zmieniła zdania nawet wtedy, gdy przez syna, który popchnął ja na piec, poparzyła się. Ziemia była jej droższa niż syn, to przez nią krzywdziła syna i córkę Jagnę, którą wydała za mąż za zapis sześciu morgów. Chłopi przedstawieni w powieści znali swoje miejsce w społeczeństwie, wiedzieli, co jest dla nich świętością i bronili tego, nawet wbrew własnej rodzinie.
-S. Żeromski Doktor Piotr – konflikt ojca z synem, romantyka szlachcica z pozytywistą. Konflikt Dominika Cedzyny i jego syna Piotra to konflikt starego pokolenia szlacheckiego z młodą, postępową inteligencją. Zbankrutowany ziemianin Dominik Cedzyna, pracując jako nadzorca robotników, obniża im płace, aby kształcić swojego syna. Według Piotra jest to kradzież i wyzysk biednych ludzi. Dominik nie widzi swojej winy i jest nieszczęśliwy.
Literatura współczesna
-S. Mrożek Tango – nietypowy konflikt pokoleń, ponieważ młody Artur buntuje się w odmienny niż wszyscy sposób przeciwko swoim rodzicom. Chciał on przywrócić zasady i normy, które Eleonora i Stomil zniszczyli. Rodzice dążyli do nowoczesności i rewolucyjnej zmiany obyczajów, co nie podobało się Arturowi.
-J. D. Salinger Buszujący w zbożu – Holden – bohater powieści – jest nastolatkiem, który buntował się przeciwko dorosłości, która była dla niego jednoznaczna z kłamstwem, obłudą i brakiem moralności.