Motyw zbrodni

Starożytność

- Biblia, Stary Testament – mamy tutaj pierwsze zabójstwo, pierwszą zbrodnię. Kain zabił swojego brata Abla. Powodem zbrodni była zazdrość wywołana przyjęciem przez Boga ofiary Abla, a odrzuceniem ofiary Kaina. Kain musiał zapłacić za swój czyn. Został naznaczony piętnem, nie mógł zaznać szczęścia na ziemi, wszędzie być obcym tułającym się po świecie.
- Nowy Testament:
– „rzeź niewiniątek” jako sposób na pozbycie się Jezusa. Zbrodni dopuścił się Herod, gdy dowiedział się o narodzeniu Jezusa. Wystraszył się, że może mu on odebrać tron i koronę, dlatego wydał nakaz, aby w mieście zabić wszystkich chłopców do drugiego roku życia;
- zabicie Jana Chrzciciela jako pozbycie się niewygodnego przeciwnika. Zbrodniarzem znowu był Herod. Chciał on zemścić się na Janie Chrzcicielu, który upominał go, aby zakończył związek z żoną swojego brata Filipa – Herodiadą. Podczas swoich urodzin, na życzenie córki Herodiady- Salome, rozkazał ściąć mu głowę. Głowa Jana Chrzciciela została przyniesiona na misie i oddana Salome, który zatańczyła wtedy upiorny taniec;
- ukrzyżowanie i śmierć Jezusa jako chęć pozbycia się niewygodnego przeciwnika oraz konieczny etap zbawienia ludzkości. Z woli Sanchedrynu – najwyższej rady żydowskiej – Jezus został aresztowany. Wydał go jeden z apostołów – Judasz. Żydzi oskarżyli Jezusa o to, że podaje się za mesjasza i żydowskiego króla. Chcieli go wyeliminować, ponieważ obawiali się utraty swoich wpływów oraz represji ze strony cesarza. Śmierć krzyżowa była natomiast etapem koniecznym w bożym planie zbawienia;
- ukamienowanie Szczepana za głoszenie prawdy o Bogu – po zmartwychwstaniu Chrystusa nadszedł czas prześladowań tych, którzy głosili jego nauki. Pierwszym męczennikiem okazał się właśnie Szczepan. Został on wyrzucony za miasto i tam ukamienowany.

Mitologia

- Zbrodnia jako droga do objęcia władzy – zarówno Kronos jak i Zeus doszli do władzy poprzez zbrodnie, jakich się dopuścili na swoich ojcach. Kronos objął tron po okaleczeniu i strąceniu do Tartaru Uranosa. Podobnie postąpił Zeus – prowadził wojnę z ojcem, zwyciężył i także strącił go do Tartaru.
- Zbrodnie jako wynik nadludzkiej siły Heraklesa – Herakles odznaczał się wielką siłą oraz brakiem kontroli nad nią. To właśnie było powodem jednej z jego zbrodni. Będąc jeszcze dzieckiem jednym uderzeniem w głowę zabił w szkole swojego nauczyciela, z którym wdał się wcześniej w kłótnię. Kolejną zbrodnią było zabicie żony i dzieci. Dokonał jej w przypływie szału i musiał ponieść karę wykonując 12 prac.
- Zbrodnia jako droga do zdobycia miłości Jazona – Medea, uciekając z Jazonem, porwała z rodzinnego pałacu swojego młodszego brata Absyrtosa. Aby wyprawa Argonautów mogła być kontynuowana, postanowiła wstrzymać pogoń z pałacu i zabiła chłopca, a jego ciało poćwiartowała i wyrzuciła na burtę statku. Zrozpaczony król Ajetes wstrzymał pogoń i wyłowił z morza szczątki ciała ukochanego syna. Medea również stała się pośredniczką w zabójstwie wroga Jazona – Peliasa – którego poćwiartowane zwłoki wrzuciła do kotła i ugotowała w wywarze z ziół. Przyczyniła się także do śmierci córki Kreona Kretuzy, z którą Jazon miał się ożenić. W dniu ślubu Kreuza założyła suknię, którą ofiarowała jej Medea. Suknia zapaliła się i dziewczyna spłonęła.
- Zbrodnie nieświadome – takich dopuścił się Edyp, który zabił swojego ojca i ożenił się z własną matką. Obie zbrodnie nie były zamierzone i zaplanowane. Edyp wypełniał jedynie wolę bogów i spełniał swoje przeznaczenie. Kiedy poznał prawdę, z rozpaczy wykłuł sobie oczy.

Średniowiecze

- Dzieje Tristana i Izoldy – zbrodnia: zabójstwo Gwenelona jako dowód miłości i wierności Gornwenala wobec Tristana – Tristan i Izolda, ukrywając się przed karą, zamieszkali w lesie moreńskim. Pewnego dnia polował tam przeciwnik i zdrajca Tristana – Gwenelon. W obawie przed odkryciem miejsca pobytu kochanków nauczyciel Tristana – Gorwenal – zabił go ciosem miecza, a głowę przyniósł do szałasu Tristana i Izoldy wieszając ją przy wejściu.

Renesans

- W. Szekspir, Hamlet – zbrodnia: zabójstwo Hamleta-ojca przez Klaudiusza chcącego objąć władzę. Po tym zdarzeniu główny bohater rozważał możliwość zemsty za swojego ojca, do której namawiał go duch. Ostatecznie doszło do zabójstwa Poloniusza – pierwsza zbrodnia Hamleta oraz do zabójstwa Hamleta jako znaku moralnej porażki bohatera.
- W. Szekspir, Makbet – zabójstwo Dunkana jako pierwszy krok do objęcia władzy. Makbet doszedł do władzy drogą zbrodni. Zaprosił króla do swojego pałacu i tam zabił jego oraz służbę. Makbet został królem, jednak zbrodnia, której dokonał, coraz bardziej go przerażała. Zaczął odczuwać wyrzuty sumienia, żył w ciągłym strachu, że zbrodnia wyjdzie na jaw, dlatego też pierwsza zbrodnia stała się motywacją do popełniania kolejnych. Makbet zabił Banka, ponieważ bał się, że zostanie on, zgodnie z przepowiednią, ojcem królów oraz Lady Makduf i jej synka. Makbet został ukarany za swoje zbrodnie – zginął z rąk Makdufa, który przyniósł jego głowę, zatkniętą na włóczni Malkolmowi – prawowitemu władcy Szkocji. Wcześniej za zbrodnie zapłacił nieustającymi wyrzutami sumienia, paraliżującym strachem i obłędem.
- W. Szekspir, Romeo i Julia – zabójstwo Tybalda przez Romea w pojedynku jako zemsta za śmierć Merkucja. Niepotrzebną i bezsensowną zbrodnią było zabójstwo Parysa przez Romea.

Barok

- P. Corneille, Cyd – zabójstwo ojca ukochanej w imię zachowania honoru własnej rodziny. Do pojedynku z ojcem Chimeny stanął Rodryg i zabił go. Powodem pojedynku była zemsta za zniewagę, jakiej dopuścił się Gomes wobec jego ojca Diega. Rodryg spełnił swoją powinność, ale nie mógł pogodzić się z tym, że bardzo zranił ukochaną, która go znienawidziła.
- Molier, Don Juan – jedną z wielu zbrodni było zabójstwo Komandora. Zabił go Don Juan.

Oświecenie

- A. Naruszewicz, Vanitas vanitatum – zbrodnia jako stały element cywilizowanego świata. Podmiot liryczny wskazuje na fakt, że na świecie nic się nie zmienia, wszystko ma swój porządek i rządzi się własnymi prawami. Od wieków na świecie istnieje występek i zbrodnia. One panują nad światem, przewyższają to, co dobre, szlachetne i cnotliwe.

Romantyzm

- J. W. Goethe, Faust – w tym utworze zbrodnie popełniano z miłości. Małgorzata przyczyniła się do śmierci własnej matki podając jej zbyt dużą dawkę środka nasennego. Utopiła też własne dziecko. Każda z tych zbrodni motywowana była wielkim uczuciem żywionym do tytułowego Fausta. To on w pewnym sensie ponosił odpowiedzialność za czyny Małgorzaty.
- G. G. Byron, Giaur – główny bohater jako zbrodniarz, który zbrodni dokonał pod wpływem miłości. Była to zemsta za śmierć ukochanej Leili. Dokonał jej Giaur zabijając Hassana, który za niewierność utopił swoją brankę Leilę. Bohater kierowany ogromną miłością do kobiety i niesamowitą nienawiścią do jej oprawcy sam wymierzył sprawiedliwość zabijając go. Nie przywróciło mu to jednak spokoju sumienia. Po śmierci Leili pragnął śmierci dla siebie, nie był jednak zdolny do samobójstwa, dlatego przed okrutnym światem ukrył się w klasztorze.
- A. Mickiewicz, Lilie – podczas nieobecności męża, który wyruszył na wyprawę kijowską, żona nie dochowała mu wierności. Kiedy powrócił niewierna postanowiła go zabić. Bała się konsekwencji swojego postępowania. Na grobie męża pani posadziła lilie, które stały się niemym świadkiem jej zbrodni.
- A. Mickiewicz, Pan Tadeusz – morderstwa dokonał Jacek Soplica zabijając Stolnika Horeszkę podczas najazdu Rosjan na zamek. Czyn ten popełnił w afekcie i nie panował nad sobą. To zabójstwo stało się w rezultacie powodem wewnętrznej przemiany Jacka. Stał się pokornym księdzem, który służył ojczyźnie.
- J. Słowacki, Kordian – zbrodnia jako sposób zdobycia władzy: aby zasiąść na tronie car Mikołaj zabił własnego ojca. Drugim rodzajem zbrodni jest ta, która pokazuje bezkarność władcy. Konstanty dokonał gwałtu na młodej Angielce, którą później zabił.
- J. Słowacki, Balladyna – zbrodnia jako metoda na zdobycie władzy. Wielu zbrodni dokonała Balladyna. Najpierw zabiła swoją siostrę Alinę, aby zostać żoną Kirkora. Później zabija Grabca, posłańca Gralona. Zleciła również Kostrynowi, aby zabił Kirkora, a później pozbyła się go. Za swoje bestialskie zbrodnie Balladyna została ukarana – zginęła uderzona gromem.
- A. Malczewski, Maria – Podczas nieobecności Miecznika, do zamku przybyły postacie w maskach. Tam popełniły zbrodnię. Maria została utopiona z rozkazu Wojewody.

Pozytywizm

- F. Dostojewski, Zbrodnia i kara – zbrodnia jako czynnik degradujący i niszczący człowieka. Rodion Raskolnikow jest twórcą teorii, która dzieli ludzi. Według niego jednostki nieprzeciętne mają prawo do niekonwencjonalnego działania. Mogą nawet posunąć się do zbrodni jeśli dzięki temu zmieni się świat. W imię tej teorii bohater zamordował starą lichwiarkę oraz jej siostrę. Jej pieniądze chciał przeznaczyć dla biednych. Rodion po dokonaniu mordu nie miał na tyle siły, aby zrealizować swoje postanowienie. Ubolewał nad własną słabością, co było powodem jego załamania. Raskolnikow okazał się jednostką przeciętną i zwyczajną, a nie nadczłowiekiem, za jakiego początkowo się uważał.
- H. Sienkiewicz, Quo vadis – zbrodnie Cezara jako konsekwencje szaleństwa, wynaturzenia i despotyzmu. Okrutnym zbrodniarzem okazał się Neron. Z jego rozkazu śmierć ponieśli: syn Klaudiusza Germanik, pierwsza żona Oktawia, matka Agryppina. Neron uwielbiał okrucieństwo, z przyjemnością patrzył na mękę chrześcijan, którzy rozszarpywani byli przez zwierzęta, czy wisieli na krzyżu. Nie odczuwał również wyrzutów sumienia za zbrodnie, które popełnił.

Młoda Polska

- S. Żeromski, Rozdziobią nas kruki, wrony… - zabójstwo Winrycha jako akt przemocy. Bohater był powstańcem, który zajmował się dostarczaniem broni swoim. Podczas jednej z dostaw został złapany przez żołnierzy rosyjskich. Ponieważ nie chciał odpowiadać na zadawane mu pytania, został brutalnie przebity lancami.
- S. Żeromski, Echa leśne – zabójstwo Rymwida jako dowód ostrych represji Rosjan wobec Polaków.
- J. Conrad, Lord Jim – zabójstwo Warisa jako sposób na pozbycie się przeszkody i zagarnięcie łupów oraz zabójstwo Jima jako zemsta Doramina.

Dwudziestolecie Międzywojenne

- Z. Nałkowska, Granica – zbrodnią jest aborcja, która stała się powodem tragedii matki. Dokonała jej Justyna na życzenie Zenona, który chciał uniknąć rozgłosu i zachować swoje stanowisko. Zbrodnia stała się powodem szaleńczych wyrzutów sumienia dziewczyny i jej obłędu. Postanowiła zemścić się na kochanku oblewając go kwasem.

Literatura Współczesna

- K. Moczarski, Rozmowy z katem – zbrodnie dokonywane przez Stroopa jako dowód degradacji osobowości przez system nazistowski. Za swoje czyny usprawiedliwiane ideologią, której nawet po wojnie był wierny został osadzony i skazany na karę śmierci. W naszych oczach również Stroop stał się ofiarą własnych zbrodni, nie cierpiał psychicznie, nie targały nim wyrzuty sumienia, nie popadł w obłęd, ale zatracił w sobie człowieczeństwo i został skazany na śmierć.
- U. Eco, Imię róży – zbrodnie jako sposób na ukrycie pewnych informacji oraz w imię zasad wiary.
- J. Andrzejewski, Popiół i diament – zabójstwo Maćka Chełmickiego jako akt walki politycznej.