Katastrofizm- wyjaśnienie pojęcia
Zjawisko wyodrębnione w poezji Dwudziestolecia. Wg K. Wyki jest to zjawisko ideowo- artystyczne w polskiej poezji drugiego dziesięciolecia tzw. literatury międzywojennej (…), które polegało na symboliczno- klasycystycznym, niekiedy z nalotami nadrealizmu bądź ekspresjonizmu, podawaniu tematów, jakie sugerowały i zapowiadały nieuchronną katastrofę historyczno-moralną zagrażająca ówczesnemu światu, tematów o osnowie przeważnie filozoficznej, a także społeczno-politycznej. Z perspektywy końca XX w. katastrofizm to samodzielny, obecny w różnych rodzajach, złożony i artystycznie otwarty kierunek literacki. Wyobrażenie o katastrofizmie literackim ukształtowała Druga Awangarda. Utwory Czechowicza, Sebyły czy Miłosza ( grupa Żagary) łączyło przeczucie nadciągającej zagłady i destrukcji.
Katastrofizm wg Witkacego
Autor uważał, że nadchodzi wielka katastrofa, która doprowadzi do destrukcji świata ludzi. Krytykował współczesne systemy polityczne, obawiał się postępu cywilizacji i pędu ku modernizacji. Można odnieść wrażenie, iż artysta przewidział wybuch II wojny światowej i zwycięstwo totalitaryzmu. W akcie buntu przeciwko nadchodzącym klęskom popełnił samobójstwo. Na wieść o wkroczeniu armii rosyjskiej do polski podciął sobie żyły.
Katastrofizm w Szewcach
Kategoria ta uwidocznia się w konstrukcji rzeczywistości w jakiej żyją bohaterowie. Kontrastowe zestawia wartości i kategorii, grubiaństwo i trywialność, wulgarny erotyzm to tylko nieliczne z elementów budujących upadający świat. Jego ocena została ukazana czytelnikom za pomocą groteski. Postępująca degeneracja, liczne rewolucje i wstrząsy, którym podlega cywilizacja w znaczny sposób przyczyniają się do apokalipsy. Upada kultura, upada poszanowanie prawdy, jednostka ludzka traci swe znaczenie, prawo podlega trywializacji, następuje powolna dehumanizacja prowadząca do śmierci gatunku. Władza sprawowana przez motłoch, nagłe zmiany porządku politycznego nie służą człowiekowi. Świat nie ma możliwości podniesienia się i przetrwania, katastrofa jest nieunikniona.
Polityka w dramacie
Kapitalizm- sztywny podział społeczny ustalony przez ustrój zniechęca, prowokuje do nienawiści. Przedstawiciele kolejnych warstw społecznych poniżają klasy niższe. I tak szewcy muszą naprawiać buty burżuazji, z kolei prokurator poniżany jest przez arystokrację. Taki stan sprzyjał wybuchowi rewolucji. Przewrotu dokonuje prokurator, który jednak dba tylko o swoje interesy. Buntuje się w obawie przed dokonaniem zrywu przez czeladników, w którym mogłoby dojść do przelewu krwi. W działaniach Scurvy’ego pomagają Dziarscy Chłopcy, którzy niczym mechaniczne roboty spełniają każdy rozkaz swego wodza. Ślepa wiara i zapatrzenie w dowódcę, kult siły i przewagi fizycznej, brak zdolności samodzielnego myślenia skłaniają do przyrównania nowego systemu do polityki faszystowskiej. Tutaj zorganizowana siła panuje nad rozsierdzonym motłochem. Kolejna rewolucja jest dziełem szewców. Wynika ona z pożądania kobiet i pracy. Buntownicy domagają się powszechności pracy, zwalczenia nacjonalizmu i zbudowania nowego porządku. Szewcy chcą żyć jak arystokracja, co powoduje, że giną ideały, o które walczyli: Ludzie teraz to tylko wy- to każdy wie, a dlatego tylko, żeście po tamtej stronie, jak przejdziecie tę linijkę, będziecie tacy sami jak my. Jednak rewolucja ta szybko traci swe znaczenie: Czy to nie złudzenie, że my naprawdę nowe życie tworzymy? (…) A może rządzą nami siły, których istoty nie znamy? I jesteśmy w ich rękach marionetkami tylko? Wprowadzenie systemu totalitarnego powoduje odwrócenie ról. Witkacy w groteskowy sposób przedstawia szewców: kolorowe piżamy stanowią dowód panowania, stawiają się na uprzywilejowanej pozycji. Arystokracja i burżuazja są warstwami poniżanymi i potępianymi- Scurvy, jak pies, zwinięty w kłębek wisi na łańcuchu. Po pewnym czasie Sajetan- przywódca zostaje zdegradowany i oskarżony o kompromitowanie rewolucji. Dochodzi do kolejnego przewrotu, w którym zwycięża anarchista- Hiper- Robociarz. System, który wprowadza jest podobny totalitaryzmowi. Na scenie pojawia się Tajny Rząd, który zapowiada nadchodzącą mechanizację i prym techniki; nowe społeczeństwo będzie pozbawione potrzeb duchowych. Oczywiście, prześwietlenie ideowe tego faktu będzie takie, że oni muszą to zrozumieć jako tylko i jedynie czasowe przesunięcie…
Dodano: Marzec 3, 2010
