Określenie to zostało ukute na wzór analogicznych terminów, takich jak bajronizm czy werteryzm, w celu nazwania konkretnego zbioru cech, składających się na postawę szlachetnego poświęcenia ojczyźnie, przy jednoczesnym stosowaniu nieetycznych metod walki, takich jak podstęp i zdrada. Towarzyszy jej poczucie wewnętrznego konfliktu i świadomość tragizmu podejmowanych wyborów, płynącego z konieczności postępowania wbrew wyznawanym zasadom, w imię wyższego dobra.
Ze względu na swoją niejednoznaczność moralną, postawa ta budzi wiele kontrowersji, o czym świadczyć może chociażby bardzo zróżnicowany odbiór Konarada Wallenroda wśród czytelników i ich żywe reakcje po pierwszym wydaniu dzieła. Z jednej strony utwór wzbudzał bowiem entuzjazm wśród odbiorców, przyszłych powstańców, odnajdujących w nim instrukcje, jak należy walczyć w sytuacji zniewolenia przez znacznie potężniejszego wroga, z drugiej zaś Mickiewicza oskarżano o propagowanie postaw nieetycznych i niehonorowych, zarzucając apoteozowanie zdrady. O tym, z jak wielkim oddźwiękiem spotkało się samo dzieło i wszelkie związane z nim wątpliwości, świadczy najlepiej fakt, że w dniu wybuchu powstania listopadowego Warszawa szła do walki z hasłem: „Słowo stało się ciałem, a Wallenrod – Belwederem”, zaś po jego upadku wallenrodyzm krytykowano jako źródło wynaturzeń, które nawet zwykłych szubrawców mogło usprawiedliwić służbą wyższej idei.
Dodano: Marzec 3, 2010
